Oyun neden terapi olur?
Bir çocuk için oyun, boş zaman etkinliğinden çok daha fazlasıdır. Oyun; çocuğun düşündüğü, denediği, hissettiği ve henüz kelimelere dökemediği her şeyi ifade ettiği kendi dilidir.
Yetişkinler duygularını çoğunlukla konuşarak anlatır. Oysa çocuklar için bu her zaman mümkün olmaz. Bir çocuk "kaygılıyım" ya da "kardeşim doğduğundan beri kendimi değersiz hissediyorum" diyemeyebilir. Ama aynı çocuk, oyununda sürekli bir bebeği köşeye koyuyor, bir kuleyi tekrar tekrar yıkıyor ya da oyuncaklarını korumaya çalışan bir kahraman kuruyorsa, bize aslında çok şey anlatıyordur. Oyun terapisi tam da bu noktada devreye girer: çocuğun kendi diliyle konuşmasına alan açar.
Oyun, çocuğun güvenli laboratuvarıdır
Çocuklar oyunda gerçek hayatta baş etmekte zorlandıkları durumları küçük, kontrol edilebilir ölçekte yeniden kurar. Doktordan korkan bir çocuğun oyuncak bebeğine iğne yapması tesadüf değildir; korkuyu güvenli bir mesafeden deneyimlemenin, ona bir anlam vermenin yoludur. Oyun sırasında çocuk hem yönetici hem de gözlemcidir. Bu da ona, zorlandığı deneyimler üzerinde bir tür kontrol duygusu kazandırır.
Terapi odasında bu süreç bilinçli olarak desteklenir. Çocuğa "neden üzgünsün?" diye doğrudan sormak yerine, onun kurduğu oyuna eşlik ederiz. Böylece çocuk, savunmaya geçmeden, kendini sınanmış hissetmeden kendi iç dünyasını açabilir.
Oynayan çocuk aslında ne yapıyor?
Oyun sırasında çocuk aynı anda birçok gelişimsel görevi yerine getirir. Duygularını düzenlemeyi öğrenir; hayal kırıklığı, öfke ya da heyecanla nasıl baş edeceğini dener. Başka bir çocukla oynarken sıra beklemeyi, uzlaşmayı, kaybetmeyi deneyimler. Bir hikâye kurarken neden-sonuç ilişkisi, empati ve problem çözme becerileri gelişir. Yani oyun, çocuğun hem duygusal hem sosyal hem de bilişsel olarak büyüdüğü zemindir.
Peki ebeveyn olarak ne yapabilirim?
Çocuğunuzla geçirdiğiniz oyun zamanının "öğretici" olması gerekmez. Çoğu zaman en değerli an, çocuğun oyunu yönlendirdiği ve sizin sadece eşlik ettiğiniz andır. Onun kurduğu senaryoya dahil olun, yönetmeye çalışmayın. "Şimdi şunu yapalım" demek yerine "bu kule yıkılınca ne hissetti acaba?" gibi merak eden bir dil kullanmak, çocuğa kendini ifade etme alanı açar.
Çocuğunuzun oyunlarında sürekli tekrar eden, sizi tedirgin eden ya da onu belirgin şekilde zorlayan temalar fark ediyorsanız, bunu bir uyarı işareti olarak değil, anlaşılmayı bekleyen bir mesaj olarak görmek daha doğru olur. Bazen bu mesajları birlikte okumak için bir uzmana eşlik etmek iyi gelir.